Nhận một khoản tiền lớn đúng lúc đang căng thẳng là hoàn cảnh dễ dẫn tới quyết định vội. Vài nguyên tắc đơn giản giúp khoản đó phục vụ đúng mục đích của nó.
Những tuần đầu
- Để tiền ở nơi an toàn và dễ rút.
- Không quyết định lớn ngay.
- Trả những khoản cấp thiết trước mắt.
- Cho mình vài tuần để nghĩ.
- Khoản này dành cho một giai đoạn dài.
Áp lực phải quyết định nhanh thường đến từ bên ngoài chứ không từ nhu cầu thật, và vài tuần suy nghĩ hiếm khi gây thiệt hại gì.
Lập danh sách nhu cầu
- Chi phí điều trị đã biết trong sáu tháng tới.
- Chi phí sinh hoạt của gia đình.
- Các khoản nợ và lịch trả.
- Chi phí phát sinh như đi lại, dụng cụ.
- Khoản dự phòng cho tình huống bất ngờ.
Thứ tự ưu tiên thường hợp lý
- Giữ lại đủ cho chi phí điều trị đã biết.
- Đảm bảo chi phí sinh hoạt trong nhiều tháng.
- Giữ một khoản dự phòng.
- Rồi mới tính tới việc trả nợ hoặc đầu tư.
- Thanh khoản quan trọng hơn tối ưu hoá trong giai đoạn này.
Điểm cuối trái với lời khuyên tài chính thông thường nhưng nó phù hợp với hoàn cảnh: khi tương lai còn nhiều bất định, việc có tiền mặt sẵn sàng có giá trị hơn việc tối ưu lãi suất.
Về việc trả nợ
- Cân nhắc giữa trả nợ và giữ tiền mặt.
- Khoản lãi cao thường nên ưu tiên trả.
- Nhưng đừng trả hết để rồi không còn gì.
- Tính dòng tiền cho sáu tháng tới trước.
- Cân nhắc trả một phần thay vì toàn bộ.
Khi có người đề nghị giúp
- Nói rõ khoản nào đang cần nhất.
- Đề nghị cụ thể dễ được đáp ứng hơn.
- Nhận giúp đỡ không có gì đáng xấu hổ.
- Ghi lại rõ nếu là khoản cho mượn.
Người muốn giúp thường không biết bắt đầu từ đâu, và một đề nghị cụ thể như trả giúp một đợt xét nghiệm dễ thực hiện hơn nhiều so với lời đề nghị chung.
Về việc đầu tư
- Đây không phải giai đoạn để chấp nhận rủi ro.
- Ưu tiên an toàn và khả năng rút nhanh.
- Cảnh giác với những lời mời chào lợi nhuận cao.
- Người vừa nhận khoản lớn dễ trở thành mục tiêu.
- Bàn với người bạn tin tưởng trước khi quyết.
Bàn với gia đình
- Cả nhà nên biết khoản này dùng cho gì.
- Thống nhất thứ tự ưu tiên.
- Tránh việc mỗi người có kỳ vọng khác nhau.
- Ghi lại kế hoạch đã thống nhất.
- Xem lại định kỳ.
Sự thiếu rõ ràng về việc khoản tiền dùng cho gì là nguồn gốc của nhiều mâu thuẫn gia đình, và một cuộc bàn bạc rõ ràng ngay từ đầu phòng ngừa được phần lớn.
Về việc nói với người ngoài
- Bàn trong nhà là cần thiết.
- Nói rộng ra ngoài thì nên cân nhắc.
- Có thể dẫn tới những lời đề nghị không mong muốn.
- Bạn không có nghĩa vụ giải thích với ai.
- Giữ riêng tư là lựa chọn hợp lý.
Đặt một khoản riêng cho việc đi lại
- Đây là khoản chi đều đặn suốt quá trình.
- Tính theo số chuyến dự kiến.
- Để riêng giúp không phải tính toán mỗi lần.
- Giữ vé và hoá đơn để xin hỗ trợ.
Với gia đình ở xa, đây là khoản chi thường xuyên nhất và việc để riêng một phần cho nó giúp tránh cảm giác phải cân nhắc mỗi lần cần đi khám.
Giữ một phần cho phục hồi
- Giai đoạn sau điều trị cũng tốn kém.
- Thu nhập có thể chưa về mức cũ ngay.
- Có thể cần phục hồi chức năng.
- Đừng dùng hết cho giai đoạn điều trị.
- Nhiều người quên tính phần này.
Khi có nhiều nguồn tiền về cùng lúc
- Bảo hiểm, hỗ trợ, và giúp đỡ từ người thân.
- Ghi rõ từng nguồn và điều kiện kèm theo nếu có.
- Một số khoản có mục đích sử dụng cụ thể.
- Phân biệt khoản cho và khoản cho mượn.
- Ghi lại rõ ràng để tránh hiểu lầm về sau.
Sự mơ hồ về việc một khoản là cho hay cho mượn là nguyên nhân phổ biến làm rạn nứt quan hệ trong gia đình nhiều năm sau đó. Một câu hỏi thẳng lúc nhận, dù khó nói, tránh được điều đó hoàn toàn và cả hai bên đều nhẹ nhõm hơn.
Ghi lại việc sử dụng
- Ghi các khoản chi lớn.
- Giữ chứng từ.
- Xem lại hằng tháng.
- Điều này giúp biết còn bao nhiêu và đủ bao lâu.
Khi khoản nhận được ít hơn nhu cầu
- Đây là tình huống phổ biến.
- Lập lại danh sách ưu tiên theo số tiền thực có.
- Tìm thêm các nguồn hỗ trợ khác.
- Bàn lại với gia đình về phương án.
- Biết rõ khoảng thiếu là bao nhiêu để lên kế hoạch.
Con số cụ thể về phần còn thiếu hữu ích hơn nhiều so với cảm giác chung chung rằng không đủ. Khi biết chính xác thiếu bao nhiêu và trong bao lâu, bạn có thể tìm đúng loại hỗ trợ và đặt câu hỏi cụ thể thay vì tìm kiếm trong mơ hồ.
Tóm lại
Áp lực phải quyết định nhanh thường đến từ bên ngoài, và vài tuần suy nghĩ hiếm khi gây thiệt hại. Trong giai đoạn còn nhiều bất định, thanh khoản quan trọng hơn tối ưu hoá lãi suất. Đừng dùng hết cho giai đoạn điều trị vì giai đoạn phục hồi cũng tốn kém và thu nhập chưa về ngay. Và sự thiếu rõ ràng về mục đích của khoản tiền là nguồn gốc của nhiều mâu thuẫn gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Nên làm gì ngay khi nhận tiền?
Để nó ở nơi an toàn và không quyết định gì lớn trong vài tuần đầu.
Nên phân bổ thế nào?
Theo thứ tự ưu tiên: chi phí điều trị sắp tới, chi phí sinh hoạt, rồi các khoản khác.
Có nên trả hết nợ ngay không?
Cân nhắc kỹ, vì bạn có thể cần tiền mặt cho giai đoạn tới. Hãy tính dòng tiền trước.
Có nên nói với người khác về khoản này không?
Bàn với người trong nhà là cần thiết; nói rộng ra ngoài thì nên cân nhắc.